Badmonk
|
 Cọp trong Kư ức dân gian Nam Bộ Nam Bộ là vùng đất mới của phương Nam có quá tŕnh h́nh thành và phát triển hơn 3 thế kỷ . Trải qua bao biến đổi thăng trầm của lịch sử, Nam Bộ hôm nay là vùng đất trù phú, nơi dung nạp nhiều dân cư khác nhau từ mọi miền đất nước đến đây lập nghiệp. Quả là "đất lành chim đậu”.
Ngày nay đến với đồng bằng Nam Bộ, ít người c̣n h́nh dung được cái thiên nhiên c̣n đầy vẻ hoang sơ của buổi đầu khai phá. Chính những câu truyện kể, truyền thuyết, các giai thoại c̣n tồn tại trong kư ức, các địa danh, ca dao dân ca mà các tài liệu địa chí đă ghi nhận được từ xa xưa truyền lại, giúp ta h́nh dung được khung cảnh thiên nhiên ấy.
Trong cái buổi ban đầu đi mở đất, một trong những lực lượng thiên nhiên hoang dă mà con người phải đối chọi, rùng rợn nhất là hổ (hùm, cọp). Với bộ mặt gân guốc, quai hàm mở rộng hoác hoạc, lưỡi thè lè đỏ ḷm, mắt tṛn to sắc lạnh, xảo quyệt, râu mép rung rinh thính nhạy, thân ḿnh vạm vỡ, nặng từ cả tạ đến vài tạ. Bốn bộ móng vuốt khoằm khoằm sắc lẻm chộp đâu trúng đó, con người và bất kỳ loài thú nào khi đối mặt với hổ là đồng nghĩa đối mặt với tử thần. Có một thời con người đành bó tay sợ hăi, bất lực trước sự hoành hành của hổ, phải gọi chúng bằng Ông, được đưa vào miếu thờ với sức mạnh chúa sơn lâm để canh giữ bảo vệ đ́nh miếu.
Nhưng con người, với đà ngày càng sinh sôi phát triển, đă đẩy lùi giang sơn của hổ đến tận những vùng hẻo lán. Tuy vậy, cho đến nay cọp vẫn c̣n bảo lưu trong kư ức của nhân dân địa phương, qua những câu chuyện kể, chuyện cổ tích (mà dân Nam bộ gọi là chuyện đời xưa), truyện cười, thần thoại, ngụ ngôn, trong tín ngưỡng dân gian... bắt nguồn từ hiện thực mà con người phải chứng kiến, đối mặt. Thái độ của con người đối với cọp chuyển biến từ sợ hăi, đến chiến đấu thắng cọp, rồi thuần dưỡng, rồi tôn thờ cọp vv... biểu hiện những trạng thái tâm lư phức tạp của người lưu dân mở đất.
Từ những tài liệu đă có và cũng từ những ghi nhận qua lời kể của người dân, bài viết này nhằm t́m hiểu về loài cọp ở Nam bộ dưới góc độ văn hóa.
Đồng Nai xứ sở lạ lùng,
Dưới sông cá lội, trên rừng cọp um
Cọp Gia Định:
Sách Đại Nam nhất thống chí ghi mùa xuân năm Canh Dần 1770 đời vua Duệ Tông có con mănh hổ vào nhà người ở phía nam chợ Tân Cảnh, hai nhà sư Hồng ân và Trí Năng đă diệt được cọp. . Trịnh Hoài Đức đă ví loài này ở đất Gia Định bằng những câu tục ngữ: “Dữ như cọp Vườn Trầu”. "Ác như sấu Vũng Gấm ". Viết về “Vườn Phù Lâu” , ông cho biết “chỗ ấy c̣n nhiều rừng rậm, mănh hổ thường hay bắt người, nên có câu "dữ như cọp Vườn Trầu”.
Đến cuối thế kỷ XIX, ấy thế mà số người chết v́ cọp vẫn c̣n đáng kể : "... Cọp, sấu c̣n hoành hành ở vùng quê Bến Tre, G̣ Công, An Hóa vào khoảng 1900 - 1910, nào riêng ǵ vùng śnh lầy phía Cà Mau. Bên bờ Hậu Giang ngày nay, vùng Phong Điền nổi danh trù phú với vườn cam quưt - vào khoảng 1900 cọp vẫn c̣n tại đó”
Năm 1909, tuần báo Nam kỳ địa phận dành để tuyên truyền phổ biến giáo lư đạo Thiên chúa mà c̣n đăng tải những tin tức về cọp như chuyện thời sự hàng ngày:
Vùng cầu An Hạ, 3 tháng có 12 người.
Vùng cầu Hóc Môn , trong một vài tuần có 4 người.
Vùng Thủ Dầu Một, trong vài tháng 8 người.
Măi đến sau năm 1930 mà cọp c̣n lảng vảng ở vùng Rạch Giá, Cà Mau, Bảy núi.
Cọp Tây Ninh
“Ngày xưa Tây Ninh toàn là rừng già... cho nên nó là giang sơn của cọp, voi, mang, mển... Thời ấy chúa sơn lâm hay bén mảng gần xóm đông dân cư để ŕnh bắt heo ḅ và cơng người về rừng xé xác... Năm 1947 - 1948 cọp loạn rừng. Tại xă Ninh Thanh – ấp Chánh, cọp đă ăn 3 mạng và mỗi đêm thường về ấp này bắt heo mang vô rừng ăn dần”
Cọp Vũng Tàu:
“Vùng Núi Lớn xă Thắng Nh́ gần chợ Bến Đá, có ngôi chùa gọi là Điện Bà do nhà sư họ Trương sáng lập. Bên cạnh Điện Bà năm 1949 c̣n dấu tích hai miệng hang lớn, theo lời của dân chúng kể lại, đó là hai cái hang ông thần Hổ ở tu ngày xưa. Họ kể rằng, vào thời kỳ này có hai vị chúa sơn lâm chiều chiều khi tới giờ công phu, thường đến ở ngoài ngồi nghe kinh, và chẳng bao giờ bắt gà vịt, phá khuấy dân ở quanh vùng, sau đó ở tu luôn tại hai cái hang ấy. Một ông tu tại đó cho tới chết, c̣n một ông bị người Pháp bắn nhầm khi đi kiếm ăn ngoài rừng. Trong chùa hay tin tới xin xác về chôn tại trong hang ông ở, lấy lại cái đầu phơi khô đem thờ trong chùa, sau bị đánh cắp mất. Ngôi chùa này trước có tên là Long Nhan điện”.
Một di tích của thời cọp lộng hành Vũng Tàu năm xưa là miếu thờ thần Hổ , về sau này Hội điện sửa sang và xây cất lớn lên thành Điện thờ Ngũ hành và Quan Thánh. “Con đường ṃn từ trên ngọn hải đăng đi xuống băi Thùy Vân ngày xưa dây leo chằng chịt, cây cối rậm rạp rất khó đi, được dân sở tại đặt tên là đường ṃn Ông Hổ”. (con đường từ núi Nhỏ xuống biển)
Cọp Bến Tre:
Trên dải cù lao An Hóa (nay là đất Châu thành, huyện B́nh Đại, tỉnh Bến Tre), măi đến năm 1902, địa phương chí tỉnh Mỹ Tho vẫn chép: “làng Tân Định... có rừng cọp, heo rừng, nai, chồn”, “làng B́nh Đại dă thú lớn rất nhiều”, “làng Thới Thuận lắm cọp, heo rừng”...
Viết về trấn Vĩnh Thanh của Nam Bộ xưa th́: “Xứ này có nhiều sấu và cọp dữ, nhưng dân cư đă quen thường, nên không sợ hăi, tuy người bé và đàn bà cầm dao cắt cỏ và đ̣n xóc cũng bắt được cọp”
Cọp Bạc Liêu - Cà Mau:
Người dân nơi đây c̣n nhớ
Cà Mau lúc trước thấy mà ghê!
Ai muốn làm ăn đến phải về.
Dưới nước đỉa lềnh, sấu lểnh nghểnh,
Trên bờ cọp rống, muỗi vo ve...
Ở Cà Mau c̣n tương truyền “Cọp Cà Mau hàu Đá Bạc”. Năm 1898, một quan chức của Pháp khi báo cáo về thị xă Cà Mau vẫn nói: “sau mấy rặng bần, rặng cau quanh chợ là vùng đất thấp, về đêm nghe rơ từng bầy nai gọi nhau và cọp rống vang dội từng chặp”.
“Cọp Cà Mau không dữ tợn như ở miệt núi cao, rừng rậm. Nhiều khi đi rừng ăn ong, đốn đuôn hay đốn lá, róc lạt hoặc đốn cây, nếu rủi gặp cọp th́ nạt lớn vài tiếng vang dội, cọp hoảng sợ cong đuôi chạy mất. Nhưng đôi khi đói quá cọp cũng vào tận xóm bắt heo và bắt người ăn thịt. Một lần bắt heo của thím Khiều, hai lần bắt cháu ông giáo Hậu và ông thân bác hương hào Gố. V́ vậy tại vùng Cà Mau, không ai dám gọi là “con” mà gọi “ông Thầy”, “ông Hổ”, hoặc “hia Cọp”, “khái”, hoặc “Hương quản”. Đ́nh nào, miếu nào cũng có thờ cọp, gọi là miếu ông Hổ. C̣n ngay trước sân đ́nh xây một miếng tường bề cao lối 2 thước, có đắp nổi h́nh con cọp to, vằn vện thấy rơ”. “... Cọp nhiều nhất ở Cái Bát, Trèm Trẹm và Năm Căn. Có người thuật lại rằng tại Cái bát, một chị v́ con khóc lúc ban đêm, dỗ không nín, bèn bồng lại sát vách lá, nơi có lỗ trống dưới chân giường, đưa chân ra ngoài lỗ vách rồi rủa “cọp mà bắt mày”. Rủi cho đứa bé, lúc ấy một con cọp ŕnh ở ngoài từ hồi nào, tḥ chân vô chụp đứa bé tha đi mất. Từ đó về sau, xóm này không ai dám rủa “cọp bắt mày” hay “cọp vật mày” nữa”. 
Tại tỉnh Cà Mau, hầu hết đồng bào c̣n tương truyền câu truyện Bà mụ Trời làm một việc bất đắc dĩ mà cũng là một việc hy hữu, tức là hộ sanh cho cọp. Tương truyền tại Rạch Bàn, thuộc quận Cái Nước có một bà nhân đức tên là Trần thị Hoa, tục gọi là bà mụ Tư làm nghề hộ sanh. Thường lệ nơi đây hễ mặt trời lặn th́ ai ở nhà nấy, rồi cửa đóng then cài, v́ thú dữ nhiều quá nên họ sợ. Một bữa nọ v́ phải giúp một sản phụ khó sanh, nên bà mụ Tư về muộn. Chủ nhà phải mướn 4 người trai tráng đưa bà. Về gần tới nhà, bỗng nghe tiếng cọp hộc rất lớn làm mọi người hốt hoảng tay chân bủn rủn, có người ướt trong quần. Khi hoàn hồn bốn tráng đinh thấy mất bà mụ Tư, th́ quả quyết bà bị ông Thầy bắt ăn thịt. Sáng hôm sau đă thấy bà ở nhà. Th́ ra sau khi đỡ đẻ cho vợ cọp xong , cọp đực cơng bà mụ Tư về. Từ đó đến sau cọp luôn đến đền ơn bà  Đồng bằng Nam Bộ thế kỷ thứ XVII – XVIII cọp nhiều vô kể. Chúng sinh sống nhan nhản ở miệt U Minh, ở các cánh rừng ngập mặn tại các cửa sông Tiền, sông Hậu, kể cả những nơi đă được khai hoang khá sớm như Sài g̣n, Mỹ Tho, Vĩnh Long... Dân gian khái quát nỗi kinh sợ của họ về vùng đất mới này như sau:
Cà Mau khỉ khọt trên cây,
Dưới sông cá lội, trên giồng cọp đua.
U Minh Rạch Giá thị quá sơn trường,
Dưới sông cá lội, trên rừng cọp đua.
Vị thế địa lư, điều kiện tự nhiên tạo ra tâm thế con người Nam Bộ phải luôn tự vượt lên, tự ḿnh phải giải quyết những khó khăn gay gắt cấp thiết đặt ra cho công cuộc định cư sinh sống trên vùng đất mới. Rừng rậm cọp beo và sông sâu sấu đỉa là ấn tượng sâu sắc trong tâm hồn của những người di dân, nó tồn tại dai dẳng măi về sau này.
Chèo ghe sợ sấu cắn chưn,
Xuống sông sợ đĩa, lên rừng sợ ma.
Không c̣n con đường nào khác, để bám chân được vào vùng đất này, người dân Nam Bộ buổi đầu đă tốn biết bao công sức, trí tuệ và ḷng can đảm, dũng cảm khắc phục thiên nhiên và đối chọi với thú dữ. Chính đó là điều kiện tạo nên nghị lực đặc biệt của người Nam Bộ, như nhà văn Trần Hiếu Minh khi nói về người dân Nam Bộ đă khẳng định: “Đây là sơn thủy cùng tận rồi. Đến đây chỉ c̣n hai con đường, một là không đủ nghị lực sống nữa th́ đâm đầu xuống biển mà chết, hai là cố bám lại đấu tranh để mà sống. Con người đến đây là con người liều, ngang tàng nghĩa khí ” .
Có thể nói, trang sử thứ nhất của vùng Nam Bộ do người Việt, Chăm, Khmer, Hoa, cũng như Mạ, Mnông, Stiêng, Chơro viết nên bắt đầu từ những ngày đánh cọp để tồn tại. Thực tế lịch sử ấy là cơ sở hiện thực cho nguồn truyện dân gian về cọp ở Nam Bộ khởi nguồn cho mọi sáng tác dân gian của người Kinh cũng như người các dân tộc khác về cọp. Từ h́nh tượng cọp ngoài đời, cọp trở thành một h́nh tượng văn hóa, cọp xuất hiện trong quan niệm, cọp bảo lưu trong kư ức, cọp trong cách nh́n, cọp trong các thể loại truyện kể dân gian, truyện viết vv...
Cọp qua truyện kể
Truyện dân gian về cọp có nhiều hay ít tùy thuộc vào mật độ cư trú nhiều ít, tùy thuộc vào mức độ mà con người đối mặt với chúng. Những câu chuyện kể về cọp c̣n phản ánh những thái cực khác nhau trong tâm lư t́nh cảm của con người đối với loài này. Thái độ của người dân hồi đó đối với cọp cũng rất lạ. Với người lưu dân đi khai khẩn đất hoang lập làng ấp, phum sóc, cọp là một kẻ thù nguy hiểm đáng sợ, v́ thế để có được địa bàn sinh sống yên ổn để lao động sản xuất th́ họ phải đánh bại cọp, chinh phục cọp, thuần hóa cọp; nhưng mặt khác họ vừa sợ hăi lại vừa tôn kính cọp. Cả hai điều ấy ghi nhận một hiện thực phức tạp trong tâm lư con người mở đất, v́ thế trong những truyện dân gian về cọp phản ánh những xu hướng hiện thực hoặc thần thành hóa, nhân cách hóa cọp và cả những con người đánh cọp hoặc thuần hóa cọp.
Bến Tre là xứ sở nổi tiếng lắm cọp, nhiều sấu. Truyện kể về việc đánh cọp, diệt sấu đă đi vào truyền thuyết dân gian phổ biến với mức độ đậm đặc nhất so với các địa phương khác ở Nam Bộ. “Đến Bến Tre, từ vùng đất nhiễm mặn đến vùng nước ngọt, đâu đâu ta cũng có thể nghe kể chuyện về cọp, những giai thoại bắt cọp, diệt cọp đầy tính chất can trường và dũng cảm, những chuyện thuần hóa cọp để cưỡi đi chơi, đi ăn giỗ, từ chuyện Bà Mụ đỡ đẻ cho cọp đến chuyện “Nghĩa hổ” mang tính ngụ ngôn. Dù được người đời thêm thắt ít nhiều nhằm ly kỳ hóa sự việc, cái lơi của sự thật vẫn là: nơi đây đă có một thời không hiếm những loài thú dữ bốn chân... con người đă phải chống trả lại chúng vô cùng vất vả để tồn tại”
Truyện về hai anh em Bảy Giao, Chín Quỳ lưu truyền khắp vùng Cồn Tàu (Bến Tre) và cả Mỹ Tho, Vĩnh Long. Truyện kể: vùng Cồn Tàu (B́nh Đại) lúc c̣n hoang vu, là giang sơn của một vị hung thần rất thiêng, có hai bộ hạ là hổ và lợn trấn giữ, ai muốn khai phá phải nộp mạng người. Hai anh em Bảy Giao và Chín Quỳ nghe tin đó liền đến đây xin được phá rừng và hẹn ba năm sau sẽ nộp mạng, thần đồng ư. Đến kỳ hạn nộp mạng, hai anh em nhờ thợ rèn, rèn cho hai côn sắt to, rồi quyết tử với hai bộ hạ của hung thần. Hai anh em giao đấu khá vất vả, cuối cùng cũng hạ được đối thủ. Từ đó thần hết thiêng, không c̣n đ̣i nạp mạng và dân làng đă đổ xô tới lập nghiệp ở Cồn Tàu.
Truyện hai thầy tṛ nhà sư Hồng Aân và Trí Năng, sử chép rằng: vào giữa ngày tết năm 1771, cọp từ rừng Sác, có lẽ từ phía Cần Giuộc kéo về chợ Tân Kiểng trên đường vào Chợ Lớn, bà con cấp báo cho quân sĩ ở đồn Dinh. Lúc bấy giờ có hai thầy tṛ nhà sư rất giỏi vơ nghệ là sư Hồng Aân và Trí Năng xung phong dùng côn giết cọp. Mănh thú bị hạ, nhưng sư Hồng Ân cũng bị thương rồi chết.
-Trong nhiều truyện không những kể về việc đánh cọp mà c̣n thuần dưỡng được chúng, như truyện về Ông Yến ở Tân Hưng (Ba Tri, Bến Tre): đêm nọ có con cọp bạch tḥ đuôi vào chuồng gia súc, ông Yến ra xem, nắm được đuôi cọp. Sợ nắm không chặt, ông dùng răng cắn giữ chót đuôi phụ với hai tay. Bà Yến thấy vậy, xách mác chạy ra đâm chết cọp. Con cọp “xuất tướng tinh” nhập vào ông Yến, từ đó trở về sau ông Yến trở thành chúa cọp, tất cả cọp lớn nhỏ trong vùng đều phải vâng lời ông và chúng ngoan ngoăn chở ông đi chợ, đi ăn giỗ, đi cúng đ́nh... Khi ông chết, cọp tụ họp đến bên mộ kêu rống thảm thiết, rồi cào đất đắp mộ cho ông.
Thú vị hơn, dân gian Bến Tre c̣n lưu truyền câu chuyện về ông Vệ Thạnh có tài thuần dưỡng được cọp, thường cưỡi cọp đi ăn giỗ.
Truyện Bà Mụ Trời đỡ đẻ cho vợ cọp, được chúng trả ơn vv... Truyện “hổ có nghĩa” như thế này hầu như có ở khắp nước ta, như ở huyện Đông Triều là truyện bà đỡ Trần. Dân gian kể, hổ đực đền ơn cho bà cục bạc, về nhà cân được hơn 10 lạng. Truyện “hổ mắc xương” cũng được kể ở phía Bắc, người cứu hổ là một ông tiều phu ở huyện Lạng Giang, khi ông mất hổ vẫn mang de,â lợn đến cúng trước mồ.
C̣n có hàng loạt truyện nói dối, nói xạo nôm na như truyện Ông Ó ở Bến Tre và truyện Ba Phi ở Minh Hải. Ông Ó quê ở Bến Tre là một cây “nói xạo”, những “pha” phóng đại đến ngoa ngoắt hóm hỉnh về cọp như sau: một lần có con cọp từ rừng chạy ra ăn dừa, bị ông Ó bắt gặp. Ông bèn nắm lấy đuôi cọp, đá một cú song phi vào bụng nó, làm cho cọp ỉa văi ra... một loạt trái dừa. Nơi ấy về sau mọc lên một hàng dừa thẳng băng như kẻ chỉ. (Truyện Hàng dừa của Bà Huyện). Hay Ba Phi kể truyện Cọp xay lúa: “có một đêm tôi đang ngủ trên sàn gác, khoảng gà gáy hiệp ba bỗng nghe con heo tạ ngoài chuồng kêu éc éc... tôi liền vác cây mác thong dong phóng xuống rượt, đến sáng mới giựt lại được xác con heo vác về...
Ngoài những truyện kể về người đánh cọp - những bậc tiền hiền khai quốc, hậu hiền khai cơ, những người có công khai phá và bảo vệ thành quả lao động, bảo vệ cuộc sống nói chung - là những câu truyện kể về người thật việc thật có tính chất kư sự; c̣n dạng tồn tại nữa là những địa danh dân gian liên quan đến cọp.  Địa danh gắn với cọp Dấu ấn cọp c̣n để lại qua nhiều địa danh, những địa danh này được h́nh thành trên cơ sở những sự kiện có thật ở địa phương, gắn bó hữu cơ với quá tŕnh khai khẩn đất đai và tạo lập làng xă. - Tổng Aên Thịt ở vùng Cần Giờ, nơi cọp hay ăn thịt người, phải nói gọn lại v́ kiêng cử là An Thịt. - Đ́a Cứt Cọp ở huyện Giồng Trôm, tương truyền ngày xưa ở đây có nhiều cọp, chúng tụ tập săn mồi, phóng uế bừa băi. Do vậy mà dân gian gọi đ́a này là Đ́a Cứt Cọp. -Địa danh mang tên Đồn Cọp ở huyện Chợ Lách (Bến Tre), được kể như sau: nơi đây trước kia cọp thường về phá hoại, dân chúng thường tổ chức lấy thân cau làm rào vây cọp lại, rồi báo cho tỉnh mang súng về bắn chết. Do vậy mà nơi đây có tên này. - Địa danh Mỏ Cày cũng được dân gian Bến Tre giải thích liên quan đến sự tích về cọp: ngày xưa ở đây có rất nhiều cọp, do đó khi đi làm, người dân phải mang theo mơ, để vừa cày vừa đánh mơ làm cho cọp sợ trốn không dám ra làm hại người. Do đó người ta gọi xứ này là Mỏ Cày (chữ mơ biến thành Mỏ). Ở Bến Tre c̣n có những địa danh như Giồng Ông Hổ, Giồng Rọ (một loại bẫy cọp), bưng Hai Hổ, miếu Ông Hổ... - Ở Sa Đéc c̣n tên đất gọi là Hổ cứ . -Băi Hoàng Dung (ở phía tây bắc hạ lưu sông Hậu), do ở đây có nhiều cọp nên dân gian cũng gọi nơi này là Hổ châu (cù lao Ông Hổ) (xă Mỹ Ḥa Hưng – thuộc thành phố Long Xuyên). - Đồi Ngũ Hổ ở Hà Tiên, h́nh dạng như dáng cọp ngồi khum lưng cúi đầu, biểu tượng phong cách Hổ phục là vị thế " Tượng chầu hổ phục” - chỉ nơi có hệ thống pḥng thủ thiên nhiên kiên cố, chính là nơi cứ điểm trọng yếu. Thờ cọp: Ở Nam Bộ c̣n có dạng tồn tại khác về cọp là Miếu thờ Cọp. Phần lớn các đ́nh làng ở Nam Bộ đều có miếu thờ, tượng thờ ông Hổ. “Ở Long An cọp được thờ ở đ́nh làng như một vị thần, nhưng không phải với ư nghĩa siêu h́nh, cọp thờ ở Long An là biểu thị một sức mạnh thiên nhiên có thể hại người mà cũng có thể giúp người, cụ thể hóa thành con thú có vằn đen xưa kia sống quanh xóm làng”. - Đ́nh làng Quới Sơn (Châu thành, Bến Tre) c̣n thờ cả cái sọ cọp. - Miễu thờ Cọp Bạch (ở trại ruộng Phước Điền - xă Thới Sơn - huyện Tịnh Biên - An Giang) là một ngôi miếu thờ Sơn quân thường thấy ở đ́nh làng Nam Bộ. Tuy nhiên, việc thờ cọp bạch ở đây gắn liền với công đức của Phật thầy Tây An và ông Tăng chủ Bùi thiền sư (người được Phật Thầy Tây An giao cho coi sóc trại ruộng Thới Sơn - đất hương hỏa của chùa Tây An). Truyện kể: thuở đó vùng Thới Sơn là sơn địa hoang vu, trong vùng núi Két có rất nhiều cọp dữ. Một hôm Phật Thầy Tây An đi xa về thấy con cọp bạch bị ốm ngồi cú xụ gần bàn thông thiên, bèn gọi ông Tăng chủ ra xem bệnh. Tăng chủ xem qua biết cọp bị mắc xương ở cổ, ông bèn bảo cọp cúi đầu xuống và đấm vào cổ nó một cú đấm, cục xương vọt ra ngoài. Cọp bạch ngước mắt nh́n ông Tăng chủ tỏ ư biết ơn rồi rón rén bước chậm răi vào rừng. Cách vài hôm, cọp bạch cơng lại một con heo rừng đặt trước cửa để đền ơn ông Tăng chủ. Cũng từ đó, lũ cọp trong rừng không c̣n bén mảng tới phá quấy dân chúng ở đây nữa. Mỗi khi ông Tăng chủ vào rừng th́ lũ cọp đều bỏ chạy hoặc theo ông như chó nhà theo chủ đi rừng vậy. Về sau cọp bạch già chết, ông Tăng chủ và ông Đ́nh Tây cất một cái miễu nhỏ tại đ́nh làng gần chùa Thới Sơn để thờ, nay miễu vẫn c̣n, khói nhang không dứt . - Đ́nh Ông Hổ (ở xóm 1, Cửa Lấp, xă Dương Tơ, huyện đảo Phú Quốc, tỉnh Kiên Giang) theo lời truyền khẩu, ở ḥn này có mấy ông Hổ thường bơi vượt biển qua đảo Phú Quốc để t́m mồi. Một hôm có một ông bơi qua biển, bị cá mập táp cụt mất một chân, nên ở luôn tại Phú Quốc, từ đó rất hiền lành, không bắt gia súc, gia cầm hay hại dân làng. Dân chúng cho rằng cọp đă tu, nên lập đ́nh để thờ . - Dinh Ông “Ởû xă An Thạnh, huyện Bến Lức c̣n dấu tích việc bầu cọp làm Cả, đó là cái am nhỏ bằng lá mà người ta gọi là Dinh Ông nằm bên bờ con rạch tên là rạch Dinh”. - Chùa Ông Ngộ (ở Cần Giuộc - Long An), thờ ông Tăng Ngộ là người có công diệt trừ cọp dữ vào những năm đầu đời Gia Long ở đất Gia Định. Tất cả dạng truyện kể về cọp nêu trên đă cung cấp cho chúng ta những nhận thức về lịch sử của buổi ban đầu khai sơn phá thạch vùng đất Gia Định (gồm cả Nam Bộ) - công cuộc chinh phục thiên nhiên đầy gian lao nguy hiểm, cùng với phong tục tập quán của người dân trên vùng đất mới. Nhưng điều quan trọng hơn hết là nó đă giúp chúng ta hiểu được những bí ẩn trong t́nh cảm và tâm hồn của người dân ở đây; một mặt họ vừa sợ vừa kiêng nể cọp và phải thờ cọp làm “sơn quân chi thần” và mặt khác là phải đánh cọp để tự vệ, để bảo vệ cuộc sống. Rơ ràng, trong thực tế ở vùng đất mới, yêu cầu bảo vệ cuộc sống, phát triển sản xuất và mở rộng địa bàn lân - ấp - làng - xă là rất bức thiết; việc đánh cọp, giết sấu là việc to lớn của thời kỳ đó. Đó là những việc làm và những thành tích của tập thể mà nổi bật là những cá nhân xuất sắc đại biểu cho ḷng can đảm và ư chí chiến thắng của người dân Nam Bộ và nó trở thành những truyền thuyết phổ biến sâu rộng và bền bĩ trong kư ức người dân. Bùi Ngọc Diệp
|
Pages: 
Hoa Đào Năm Ngoái C̣n Cười Gió Đông (Read 5806 times)
