Quote from Diệp Lệ Bích on 25.02.2010 at 08:34:00: Phuong Tan Nguyen" <phuongtan_nguyen@yahoo.com>View contact detailsTo: giotledaitrang2306@yahoo.comCc: "* TAN NHAT BICH" <tannhatbich@gmail.com>Saigon,
Thầy Hoàng Tùng phó chủ tịch hội đồng sáng lập " Học Viện Tây Sơn " B́nh Định vừa qua đời hôm thứ bảy 20 tháng 02 năm 2010 (tức mùng 7 tháng giêng năm 2010 âm lịch
Kính báo
PhươngTấn
Vừa nhận được hung tin sư huynh Hoàng Tùng đă từ trần vào ngày đă được nêu trên từ anh Phương Tấn, thật vô cùng bàng hoàng và xúc động v́ Lệ Bích không ngờ sh Hoàng Tùng lại ra đi một cách quá sức vội vàng như thế khi mà anh chưa có thể hoàn thành tâm nguyện thành lập Học Viện Tây Sơn tại Quy Nhơn B́nh Định.
Sự ra đi của anh đă và sẽ để lại sự thương tâm và hối tiếc cho biết bao nhiêu anh hùng hào kiệt trong vơ lâm cả trong nước Việt Nam và trên toàn thế giới cho hôm nay và cho cả mai sau.
Kính sh Hoàng Tùng 3 lạy để tiễn đưa sư huynh về miền vĩnh cữu - tiểu muội Diệp Lệ Bích chưởng môn nhân đời thứ 3 của môn phái An Thái - B́nh Thái Đạo cũng là một
"cành liễu giữa rừng gươm " một biệt danh mà chính sư huynh đă ban tặng cho tiểu muội trong 3 ngày hội thảo " Phục chế roi trường đối kháng " tại viện Bảo tàng Quang Trung, Tây Sơn, Tỉnh B́nh Định vào ngày 20 đến 22 tháng 11 năm 2010.
Diệp Lệ Bích
"cành liễu giữa rừng gươm "
VỀ MIỀN ĐẤT VƠ
Phục chế roi trường đấu vơ Tây Sơn - B́nh Định
Bảo tồn tinh hoa vơ học
11:52', 11/2/ 2010 (GMT+7)
Roi trường đă bị thất truyền từ đầu thế kỷ XX, và hiện nay hầu như không có một tài liệu nào thật chi tiết, thật đầy đủ về roi trường, ngoài một số thông tin ít ỏi từ sách báo và từ các vơ sư cao niên nay đă qua đời kể lại. V́ vậy, những người hiện thực hóa ư tưởng Phục chế roi trường đấu vơ Tây Sơn - B́nh Định đă gặp rất nhiều khó khăn.
Các vơ sinh đang biểu diễn một động tác trong thi đấu roi trường.
Huyền thoại Bầu Đê
Chuyện xưa kể rằng, những năm triều Nguyễn mở kỳ thi vơ ở B́nh Định, có ông Bầu Đê (người Tuy Phước) với ngọn trường tiên đă làm các thầy thủ khoa, á nguyên phải e ngại. Ông Bầu Đê không đi thi, mà chỉ chờ phân ngôi thứ nhất, nh́ xong là ông vào trường xin Ban giám khảo cho ḿnh đấu với các thầy tân khoa. Tương truyền, chưa ai qua mặt được ông Bầu Đê về roi, nhất là về 2 tuyệt kỹ Đánh văng roi và đâm so đũa (đâm vào nách đối phương). Lần ấy, sau khi chứng kiến cả hai vị thủ khoa và á nguyên đều bị đánh ngă và bị đâm trúng nách. Quan chánh chủ khảo, là Tiến sĩ vơ trường Thừa (kinh đô Huế) vốn cũng giỏi nghề roi bèn đề nghị Bầu Đê đấu với ḿnh, nhưng rồi cũng chịu thua.
Hai tuyệt kỹ đánh văng roi và đâm so đũa đến nay vẫn được nội gia chân truyền trong làng vơ Thuận Truyền. Đ̣n đánh văng roi là phép mượn sức người đánh người theo kiểu dùng bốn lạng đẩy ngàn cân. Nếu đánh xuôi chiều th́ cây roi sẽ vuột bàn tay mà văng ra, nếu đánh ngược chiều th́ roi trong tay đối phương tuy không bị tuột nhưng sẽ găy tiện gần vị trí hổ khẩu và đối phương có thể bị đánh ngă đến bất tỉnh. Đâm vào nách đối phương là một kỹ thuật thượng thừa, nhằm vào nơi đối phương giữ kín nhất mà lách vào. Đường roi đi thường nương theo chính thân roi của đối phương mà luồn tới, ngay khi ấy dù ngọn roi đối phương có nhanh đến mấy th́ người đánh chỉ cần nghiêng lưng và xoay đốc roi đẩy qua, đồng thời gh́m ngọn roi của ḿnh là trúng đích.
Bầu Đê không có vợ con, sống quanh quẩn trong làng, gia tài chỉ có một cái vó vớt cá. Đó cũng là dụng cụ để ông luyện tập hai tay cho khỏe và nhanh. Tuy nổi tiếng về roi, nhưng ông không dạy học tṛ mà cứ hễ mỗi khoa thi lại chỉ cho vài quan Cử một vài thế để luyện tập suốt đời là đủ. V́ theo ông, dạy như vậy ít tốn sức mà đạt nhiều kết quả. Các quan Cử vơ luyện nhiều thứ, biết thêm một thế roi cũng đủ nói chuyện với người. Học tṛ duy nhất của ông là Lê Công Tŕ tục gọi là Hương lễ Nghè, người cùng huyện Tuy Phước, học được ông môn tuyệt kỹ đâm so đũa và đánh văng roi.
Chất liệu của roi trường là cây kiền kiền, nên đảm bảo sự dẻo dai khi thi đấu.
H́nh của roi trường
Trong tác phẩm “Miền đất vơ” của các cố tác giả: Lê Th́, Kim Dũng, Đỗ Hóa, roi trường là một loại roi dùng để thi đấu phân hạng cao thấp, t́m ra thủ khoa, á khoa, sau khi các thí sinh đă qua trường 3 ở các kỳ thi vơ. Theo tài liệu này, roi trường được làm bằng một thứ gỗ rất rắn, dẻo và chắc, dài 7,5 thước mộc (khoảng hơn 2,6m), đầu lớn bằng cổ tay, đầu nhỏ bằng cán cuốc. Để tránh nguy hiểm khi thi đấu, ở đầu nhỏ có bọc giẻ, trong có tóc. Bọc giẻ được bôi lọ nồi, hoặc vôi để lưu dấu trúng đ̣n nhưng không gây thương tích.
H́nh dáng, kích thước roi đă được h́nh dung một cách cơ bản, nhưng để biết đích xác chất liệu dùng làm roi lại là một vấn đề. Vơ sư Hoàng Tùng (người Cát Tường, Phù Cát) và các cộng sự đă dùng rất nhiều loại cây để thử làm roi như: mây, tre, bạch đàn…, nhưng khi đem ra đấu thử đều không đạt yêu cầu. Đang bế tắc, trong một lần “lang thang” ở Quảng Nam trong một đợt lũ, ông bất ngờ phát hiện ra một cặp roi đang lưu giữ tại Bảo tàng Lịch sử huyện Điện Bàn. Cặp roi làm bằng gỗ kiền kiền, có màu nâu sẫm. Mỗi chiếc roi có chiều dài 3,12m, đốc roi có đường kính 3cm, nhỏ dần lên đến ngọn đường kính chỉ c̣n 2cm. Cách mút ngọn roi 1,5cm có một đường rảnh khắc ṿng quanh, đó có thể là nơi để cột nùi giẻ vào ngọn roi. Theo ghi chép bảng mục kê vật lưu giữ của bảo tàng th́ cặp roi trường này được ông Nguyễn Bá Giáng, người thôn Thanh Chiêm, huyện Điện Bàn, sử dụng vào những năm 1865 - 1870.
Năm 1744, Vũ Vương Nguyễn Phúc Khoát chia xứ Đàng Trong ra làm 12 dinh (từ cựu dinh Ái Tử thuộc huyện Đăng Xương, tỉnh Quảng Trị ngày nay vào đến Long Hồ Dinh, bao gồm cả đất Vĩnh Long, Long Xuyên…), Quảng Nam dinh bao gồm cả đất Quảng Nam, Quảng Ngăi và Quy Nhơn, đặt trấn sở tại làng Thanh Chiêm, huyện Điện Bàn. Năm 1771, Nguyễn Nhạc khởi binh đánh Chúa Nguyễn tại Quy Nhơn, rồi dẫn quân ra đánh lấy Quảng Nam. Năm 1775, quân Trịnh vào Quảng Nam đánh Tây Sơn, Tây Sơn thua to phải chạy về Quảng Ngăi, nhưng sau đó quân Trịnh bị dịch bệnh chết quá nhiều phải rút về Thuận Hóa, Quảng Nam lại thuộc về nhà Tây Sơn. Năm 1777, chúa Trịnh Sâm phong cho Nguyễn Nhạc làm Quảng Nam trấn thủ, Tuyên úy đại sứ cung quận công. Năm 1778, Nguyễn Nhạc xưng hoàng đế tại Quy Nhơn.
Nhắc lại bối cảnh lịch sử lúc bấy giờ để thấy, cặp roi trường của ông Nguyễn Bá Giáng có thể đă được sử dụng trong các cuộc đấu roi trường được nhà Tây Sơn tổ chức tại lỵ sở Thanh Chiêm của dinh trấn Quảng Nam, nhằm phong nhậm các chức vụ vơ tướng như: lănh binh, phó lănh binh, đề đốc… Điều đặc biệt là muốn có cây roi trường không thể xẻ một cây gỗ kiền kiền rồi bào nhỏ, mà phải t́m một cây kiền kiền con, c̣n nguyên từ gốc đến ngọn để làm, chỉ có như vậy, cây roi mới sử dụng được lâu dài mà không bị găy.
Các vơ sư, nhà nghiên cứu tham gia Hội thảo Phục chế roi đấu Tây Sơn - B́nh Định.
Phục chế roi trường
Sống xa quê hương đằng đẵng hai thập kỷ, nhưng trước nguy cơ vơ roi B́nh Định đang bị mai một và đứng trước nguy cơ thất truyền, vơ sư Hoàng Tùng luôn suy nghĩ cách làm thế nào để phục chế, bảo tồn và phát triển môn vơ này, bởi theo ông “phục chế vơ roi cũng chính là giữ lửa cho vơ Tây Sơn, là sự hàm ơn tổ nghiệp và là sự trả nghĩa cho quê hương”. Suốt thời gian công tác trong ngành thể thao ở các tỉnh: Minh Hải, An Giang, Tây Ninh, Sông Bé, Đồng Nai…, vơ sư Hoàng Tùng luôn t́m kiếm những nguồn thông tin, tư liệu về roi trường. Nhưng phải đến khi về lại B́nh Định, chuẩn bị xây dựng Học viện Vơ thuật Tây Sơn B́nh Định, ông mới dành sự chuyên tâm vào việc nghiên cứu roi trường.
Để làm rơ hơn về công dụng, tính năng và cách sử dụng roi trường, thượng tuần tháng 11.2009, Ban sáng lập Học viện Vơ thuật Tây Sơn B́nh Định đă tổ chức Hội thảo, với sự góp mặt của hơn 30 lăo vơ sư am hiểu về roi, đến từ nhiều tỉnh miền Trung - Tây Nguyên. Rất nhiều ư kiến tranh luận rất sôi nổi, làm sáng tỏ nhiều vấn đề. Cũng tại Hội thảo, luật thi đấu roi trường đă được thông qua và phổ biến đến các vơ sư để chỉ lại cho các học tṛ của ḿnh. Đề tài nghiên cứu Phục chế roi trường đấu vơ Tây Sơn - B́nh Định của vơ sư Hoàng Tùng đă được đăng kư bản quyền tại Cục Sở hữu trí tuệ. Ngay đầu năm 2010, một lớp tập huấn trọng tài điều khiển các trận đấu roi trường sẽ diễn ra ở TP Tam Kỳ (Quảng Nam), sau đó, roi trường sẽ được biểu diễn ở một số lễ hội ở Hội An (Quảng Nam), Huế…
Ông Nguyễn An Pha, Phó Chủ tịch Liên đoàn Vơ cổ truyền B́nh Định, cho biết: “Phục chế roi trường đấu của Học viện Vơ thuật Tây Sơn B́nh Định là một ư tưởng tốt và chính đáng. Nhưng các đấu pháp, kỹ thuật đă thất truyền, do các vơ sư vốn am tường môn này đều đă qua đời, v́ vậy, muốn phục dựng phải mày ṃ, tiến hành từng bước. Theo tôi, chúng ta cần tổ chức thêm nhiều cuộc hội thảo, mời thêm những lăo vơ sư để khai thác thêm những kiến thức về roi trường đấu, có như vậy bộ môn này mới được tái hiện ngày càng hoàn chỉnh”.
Lê Cường